BİZ

Site 1. rengi

Site 2. rengi

Topbar rengi

Menü ikon

Menü hover

Menü arama

Footer rengi

Tasarım

Kompost Nedir, Nasıl yapılır?

13.04.2020
115
Kompost Nedir, Nasıl yapılır?

Kompost, bitkisel ve hayvansal atıkların nemli ve oksijeni bol bir ortamda organik, tabii gübreye dönüşmesine verilen isimdir. Bu biyolojik çözünme kontrollü olarak yapıldığı için toprakta var olan mikroorganizmaların çözünmeye yardımcı olarak humus gibi istikrarlı bir toprak oluşturması sağlanır.

Kompost ne işe yarar?

  • Toprağın organik ve tabii gübre ile beslenmesine neden olur.
  • Ağır toprağın hafiflemesine yardımcı olur.
  • Verimsiz toprağın verimli hale gelmesine yardımcı olur.
  • Toprağın pH dengesini düzenler.
  • Kullanılan malzemeler sayesinde çöp miktarının azalmasına neden olur. Atık malzemeler değerlendirilmiş olur.
  • Toprağın su geçirgenliğini düzenler.
  • Toprağın daha fazla su tutmasına yardımcı olur, bu özellik heyelanların daha az olması demek olacaktır.
  • Topraktaki patojen(hastalık yapıcı) azalır veya elimine edilir. Hastalıkları kontrol etmeye yardımcı olur.
  • Organik bileşenler(component) ve besin(nutrient) değerleri artar.
  • Toprağa katkı maddesi veya gübredir.
  • Topraktan alınan ürün dışında yetişen zararlı veya zararsız otların azalması sağlanır.
  • Sinek ve/veya larva oluşumunu azaltır. Zararlı böceklere karşı bir mücadele yoludur.

Kompost nelerden oluşur

  • Meyve ve sebzelerin kabukları, çekirdekleri, sapları ya da çürümüş kısımları,
  • Kahve ve çay posaları, poşet çay(üzerindeki tel zımbayı ayırınız)
  • Tuvalet kâğıdı kartonları,
  • Boyasız atık kâğıtlar, parlak kâğıt kullanılmaz, kırpılmış karton/gazete,
  • Yumurta kartonları, yumurta viyolü(sadece kâğıt olan)
  • Yumurta kabuğu, iyice havanda dövülmüş, ufalanmış, yaklaşık toz halinde,
  • Eski gazeteler,
  • Biçilmiş çimler,
  • Yapraklar,
  • Taze otlar,
  • Öğütme imkanınınız varsa her türlü ağaç dalı,
  • Mermer tozu
  • Talaş ve/veya parçaları, mısır koçanı ve yaprakları,
  • Et ile beslenmeyen her hayvan dışkısı; İnek, at, tavuk, tavşan vb.

Yeşiller Azot, kahverengiler ise Karbon olarak belirlenebilir. Genel kural Kahverengilerin yeşillere oran 30 da 1 olmalı. Tabii kuru ağırlık olarak (dry weight) düşünülecektir. Yani karışımınızın (yığın veya küme) içeriği bu şekilde olmalı. Daha basit bir şekilde söylemek gerekirse, yarım kilo yeşile 1.5 kilo kahverengi ekleyiniz. Kompost yapmak istediğiniz yerin hava şartları, yüksekliği, suyun bol ve kaliteli olması durumu değiştirebileceği için yukarıdaki oranlar “kabaca” olarak ifade edilmektedir.

 

  • Ceviz ağacı yaprağı konulmaz,
  • Et ve süt ürünleri konulmaz,
  • Kömür konulmaz,
  • Yağlı atıklar olmaz,
  • Soğan, sarımsak ve narenciye atıkları hemen hiç tercih edilmez,
  • Pişmiş yemekler olmaz,
  • Balık, kemik, insan ve evcil hayvan dışkısı konulmaz,
  • Yağlı ya da renkli kâğıtlar olmaz.
  • Et ile beslenen hayvan dışkısı konulmaz,
  • Lastik, plastik gibi maddeler konulmaz
  • Metal vs. konulmaz

Kompost yapımında kullanılan organik atıkların bazısı karbon bakımından, bazısıysa azot bakımından zengindir. Karbon bakımından zengin olanlar kahverengiler, azot bakımından zengin olanlar yeşiller olarak adlandırılır. Kompost yaparken kahverengi ve yeşillerden belirli oranlarda kullanmak kompost verimliliğini artırır.

Kullandığınız suni gübrenin torbasının üzerinde NPK yazar. N azot, P fosfor, K potasyum demektir. Bu 3 element toprağa en öncelikle verilecek olan, toprağın en çok ihtiyacı olan elementlerdir. Ancak suni gübre bu 3 elementi sağlamasına rağmen toprağa zarar (bu konuya daha sonra değinilecektir) vermektedir.

 

Kompost Türleri:

  • Hot(sıcak) kompost
  • Solucan kompostu(worm composting)

1-Hot kompost

Sıcak kompost, köylerde eskiden de yapılan bir gübre yapma yöntemidir. Ziyaret ettiğiniz köylerde yaşlılar ile görüştüğünüzde konuyu açabilirseniz sohbet edebilirsiniz. Ben Hopa’nın bir köyünde sıcak kompost yaptığımda arkadaşımın 80+ yaşındaki annesi “zamanında böyle yapardık” diye ifade etmişti.

Yukarıda belirtilen yeşil ve kahverengi malzemeleri temin ettikten sonra açık bir alanda kompostun en altına kahverengi, üstüne yeşil bunun da üzerine bir miktar bahçe toprağı eklenebilir. Açık alanının 4x4m ve kompost yüksekliği en az 1.80m (bu yükseklikten azı kabul edilemiyor) olmalıdır. 4x4m alanın yanında bir başka 4x4m alan daha karıştırma(aktarma) için gereklidir. Aktarma, kürek vb. (önünde kepçe olan bir traktörünüz varsa her şey daha kolay tabii) gibi malzemeler ile yapılacağından kas gücüne ihtiyaç olacaktır. İhtiyacınız olan kompost miktarı daha fazla istendiğinde alan ve yükseklik elbette büyültülebilir ancak bu işi kürek ile yapacaksanız epeyi emek gerekecektir. 2 ölçü yeşil, 1 ölçü kahverengi tahmini bir ölçü olarak kullanılabilir.

Yığına konan malzemeler parçalanmış halde ancak toz halinde olmamalıdır. Yığının oksijen alması çok önemli olduğundan tane büyüklüğü olarak en az 1.5 cm’yi uygun olarak kabul ediniz. En çok ise 3.5-4.5cm olması uygundur. Aktarma işleminin yığına oksijen vermek için olduğunu hatırlayınız.

Aktarma en çok 2 günde bir yapılacaktır. Her gün yapılması da uygundur. Ölçme imkânınız varsa yaptığınız yığının göbek kısımlarında sıcaklığın 65-70 santigrat derecelere ulaştığını 3-5 gün sonra fark edebilirsiniz. Bu sıcaklık daha sonra azalacak ve yaklaşık 40-50 derecelerde sabitlenmiş gibi görünecektir. Aktarma işlemine yığını hazırladıktan 5-6 gün başlayabilirsiniz, sonrası ise 2 günde bir olmak üzeredir.

Bu yığın(kompost kümesi) aynı zamanda su ile beslenmelidir. Gereken su miktarı konusunda basit bir yöntem vardır. Elinizle veya eczaneden alacağınız ince doktor muayene eldivenini giyerek komposttan bir miktarı avucunuz dolduracak kadar alın, 2 elinizle sıkıştırın, damlayan su miktarı 2-3 damla kadar olmalıdır. Daha fazla su eklenmemesi gerektiğini belirten önemli bir işarettir.

Burada kompostun içinde ne olduğunu, neler döndüğünü açıklamak gerekiyor; kompost malzemelerindeki veya eklediğiniz topraktaki mikroorganizmalar organik atıkları parçalamaya başlar. Aktarma yani havalandırma yani yığını oksijenlendirme ve su ekleme bu işlemi hızlandırır. Yığın(kompost kümesi) sıcaklığının artması yığın içerinde başlayan kimyasal reaksiyonun bir sonucudur. Yığının içerisindeki sıcaklığın 65-72 derecelere ulaşması da insan sağlığına zararlı olan patojenlerin (hastalık yapıcı) ortadan kalkmasına neden olacağından sağlıklı bir kompostu 20-30 gün içerisinde elde edebilirsiniz. Elde edilen gübre yani kompost sağlıklı bir şekilde toprak kokar ve koyu kahverengidir. Değilse yanlış işler yapılmıştır.

 

Tabii yaptığınız yığını yağmurdan korumanız gerekir, yağmurlu bir bölgede iseniz üstünü örtün. Bu arada yığınınıza çeşitli toprak böcekleri, solucanlar da gelecektir. Kompost olmasına yardımcı elemanlarınızdır, hiç dokunmayın, çalışsınlar. Bu gelen solucanlar solucan kompostu için kullanılamaz.

Hazırladığınız kompostu bir süre bekletmelisiniz. Bu süre 2-4 ay olarak ifade ediliyor. Çuvallara koyarak güneş olmayan bir yerde bekletebilirsiniz. Ara sıra nemlendirmek kompostu canlı tutacaktır.

Dikkate alınacak başka bir nokta ise ağaçlarla dolu bir ormanın zemininde de aynı “hot compost” işlemi yıllar boyunca devam etmektedir. Orman zemini bu işlemi uzun sürede yapmaktadır. Ormanda böcek sayısının çok olduğunu fark etmeniz kompost işleminin devam ettiğini anlamanıza yeter.

Aerobik (hava -oksijen- kullanarak yaşayan) ve anaerobik (hava kullanmadan yaşayabilen) mikroorganizmalar kompost yaparken çalışan en önemli bakterilerdir.

Aerobik; En etkili kompost yapıcılardır, özellikle Azot, fosfor ve magnezyum yaparlar. Birçok türü vardır. Kompost sıcaklığına göre Termofilik bakteriler ve aktinomicet ler kompostun oluşmasına çalışırlar.

Anaerobik; Kompost içerinde oksijen seviyesi %5’in altına düştüğü yerlerde yeşillerin mayalanması (fermentasyon) ile oluşan asit ve hidrojen sülfür kompost yığınının kötü kokmasına neden olur. Bu nedenle kompostu 2 günde bir mutlaka aktarmalısınız.

2-Solucan Kompostu (worm composting, aynı zamanda Vermi compost olarak da bilinir)

Solucan kompostu sıcak komposta göre daha verimli bir yöntemdir. Sürekli olarak elde etme gibi bir olanak sunduğundan daha çok tercih edilir. Dünyada var olan yaklaşık 5000 farklı solucan cinsinden sadece 4-5 cinsi bu iş için kullanılabilir. Bunlardan en çok kullanılanı ise Eisenia Foetida adı verilen Kırmız Kaliforniya solucanı ve Lumbricus Rubellus adlı solucandır.

 

Yukarıda sıcak kompost için verilen bilgiler solucan kompostu için de geçerlidir.

Kompost ihtiyacınıza göre küçük bir kovada veya 2Hx3Wx5Lm (2 yükseklik, 3 genişlik, 5 uzunluk) bir tahta kutuda da yapabilirsiniz. Yarım kilo solucan ile de başlayabilirsiniz. Ticari olarak yapmak istiyorsanız 500.000 ile başlayın ve satışı düşünülürse 15 milyon solucana ulaşana kadar beklemeniz gerekir. Solucanlar çabuk ürerler. Her yıl iyi beslendikleri ve ortamın uygun olduğu durumlarda yaklaşık 25 kat, normal hallerde ise 15 kat sayı artışı olur. Yani mesela 500.000 ile başlarsanız seneye en kötü ihtimalle 5.000.000 solucanınız olacaktır. Solucanlar evde beslenen kedi-köpek(pet hayvan) gibi hayvanlardır. Beslenmelerine özen göstermeniz size yarar sağlayacaktır.

Daha sonra elimde 50-100 milyon solucan olacak ben bunları ne yapayım demeyin, mesela tavuklara, kuşlara yem olurlar, hapur hupur yerler ve gerçekte bu şekilde iyi beslenir. Balık için de iyi bir yem olur.

Solucanlar aktarma işlemini sizin yerinize yapmaktadırlar. Üstelik yer konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur. Kış şartlarında bile kapalı mekânlarda solucan gübresi yapabilirsiniz. Sıcak kompost ile havaya salınan bir kısım Azot ’un çok daha azı kaybedilir. Sıcaklıkların 65-75 derecelere çıkması gerekmez. Solucanların yaptığı kompostun özellikle fosfor olmak üzere mineral bakımından daha zengindir. Yanlış yeşil/kahverengi oranı nedeniyle oluşabilecek kötü kokularla uğraşmanız gerekmez. Gerekirse solucanları satabilirsiniz.

Yukarıda Solucan gübresinin sıcak komposta göre avantajlarının bir kısmını saymaya çalıştım. Daha çok teknik kelime kullanmama düşüncesi nedeniyle diğerlerini saymadım.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Sitemizde yer alan makaleler özgün içerik olup, kısmen ya da tamamen kullanılabilmesi için kaynak bağlantının aktif olacak şekilde belirtilmesi gerekmektedir.